geloof. rechtvaardigheid. toekomst.

26 oktober 2018

Jezus, de Nederlandse vertaling

Vorige week stond er een mooie recensie van het boek Jezus in de Volkskrant. We hebben het over het door de Japanse schrijver Shusaku Endo (1923-1996) geschreven boek over Jezus (uitgegeven in 1973) dat onlangs voor het eerst in het Nederlands is verschenen. Een logisch vervolg op Endo’s romans Stilte en De samoerai die eerder in  uitkwamen, mede naar aanleiding van de verfilming (in 2016) van Stilte door Martin Scorsese.

Leendert Torn

Endo en Martin Scorsese

Over die film zijn de meningen verdeeld. Een recensent van Trouw noemde het kijken een vorm van zelfkastijding, maar ik was diep onder de indruk. De film duurt lang en bevat hartverscheurende momenten, maar de scène waarin Jezus (met John Hurt-achtige stem) op het dieptepunt van het verhaal TOTAAL ONVERWACHT vanuit de stilte het woord neemt is zowel intiem als majestueus.

Jezus

Zeven jaar na Stilte schreef Endo zijn boek over Jezus. Voor wie nieuwsgierig is geworden naar de Jezus zoals die in Stilte tot je spreekt, komt in Jezus. Het verhaal van een leven volop aan zijn trekken. Gebaseerd op een intensieve lezing van de vier evangeliën (verslagen van de vrienden van Jezus) en met de intuïtie van de romanschrijver brengt Endo de lezer vlakbij en zelfs in het (gedachten)leven van Jezus, vanaf het moment dat hij vanuit Nazaret op weg gaat naar Johannes de Doper (zijn leermeester) tot de laatste woorden die hij roept aan het kruis. Endo zet de dramatische lijn van Jezus’ werdegang overtuigend neer: waar de mensen in Jezus’ omgeving stuk voor stuk afhaken bij zijn boodschap van het koninkrijk van God (die niet past bij hun eigen belangen), gaat Jezus consequent zijn weg van compassie en onvoorwaardelijke liefde.

Let wel, Jezus is geen roman; het is een mix van vertelling (50%) en commentaar van de theologisch geïnteresseerde Endo (50%). Toch, aan zijn aanpak herken je de volbloed romanschrijver. Endo’s personages zijn complex, zijn landschappen (roestbruine woestijnen, zeeën rode anemonen, de met sneeuw bedekte Hermon) vormen een natuurlijk decor en op het eind komen strak gearrangeerde verhaallijnen samen in de melting ‘plot’ van deze tragedie aller tragedies.

Het plot van de goede week

Voor wie ‘geen vreemde is in Jeruzalem’ weet wat die plot inhoudt: de ‘goede’ week waarin Jezus met zijn discipelen in Jeruzalem aankomt voor het Pesachfeest, waar hij met een kus van de teleurgestelde Judas wordt verraden, door de machtsbeluste Kajafas en de narcist Herodes wordt ondervraagd, berecht (‘ik zie geen schuld in hem’) en veroordeeld door de gechanteerde Pilatus… en gekruisigd. Compositorisch verricht Endo in dit boek een huzarenstuk. Alle ‘spelers’ worden meegezogen in een werveling van ambities, frustraties en misverstanden.

Wie denkt dat wordt me te vroom, kan ik geruststellen. Endo kiest als auteur een autonoom standpunt dat vaak indruist tegen wat de christelijke traditie Jezus later heeft toegedicht. Zo moet Endo niets hebben van de zogenaamde wonderverhalen, die hij afdoet als ‘oudewijvenpraat’. In het laatste hoofdstuk speculeert Endo over de oorzaak van de draai die de discipelen hebben gemaakt van angsthazen en verraders naar moedige verkondigers van Jezus’ boodschap. Er moet (vlak voor of na Jezus’ dood) iets groots, iets wonderlijks zijn gebeurd waardoor hun duiding van Jezus is gekanteld en hun geestdrift is gewekt.

Endo besluit zijn Jezusleven als volgt:

‘Het zal niet nodig zijn te zeggen dat ik met deze vogelvlucht over het leven van Jezus de totaliteit van wie hij is niet heb omvat. Ieder van ons denkt over Jezus overeenkomstig de manier waarop deze ene man de weerspiegeling van ons eigen bestaan is. Aan zijn verhaal zal altijd iets ondoorgrondelijks, iets ondoordringbaar mysterieus blijven; het leven van deze ene man, waarin onze individuele levens weerspiegelen, zal altijd raadsels houden. Ik denk dat ik in de tijd die mij rest graag nog een keer een leven van Jezus zou schrijven, dan vanuit een volgende stapeling van ervaringen die ik in mijn leven heb opgedaan. En als ik dat dan heb gedaan, ben ik niet klaar. Ook dan zal ik me niet hebben losgemaakt van de drang mijn pen ter hand te nemen en me aan weer een leven van Jezus te zetten.’

geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *